(Chú thích: Bài này tôi viết hồi tháng 10 năm 2008, đã đăng ở chỗ khác, nhưng thiết nghĩ vẫn còn chút giá trị và chắc có nhiều bạn chưa đọc. Do đó, tôi sửa lại một chút và đăng lại ở đây cho các bạn ném đá. Tiếc rằng format lại bài cho phù hợp với diễn đàn hơi khó, vì có một bảng và vài hình ảnh. Nếu các bạn đọc thấy lộn xộn thì có thể đọc [Only registered and activated users can see links. ] trên blog Khoa học máy tính, trong đó có nhiều liên kết đến các sách và tài liệu tham khảo mà copy hết sang đây quá mất thì giờ.)
Mục lục.
1. Hội xu ngửa 2. Từ ngữ dùng để phỉ báng, xưa và nay 3. Đập đầu vào tường mãi, một trong hai thứ sẽ vỡ 4. Đồng hồ nguyên tử ở bệnh viện phụ sản 5. Bọn cướp biển và hiện tượng ấm toàn cầu 6. Shakespeare và một triệu con khỉ 7. Khi những con giun đất hiển linh 8. Vượt định kiến bằng Lăng Ba Vi Bộ 9. Được làm vua, thua làm … chú thích
1. Hội xu ngửa.
Tương truyền rằng, nhà vua ở một vương quốc vĩ đại nọ rất yêu khoa học. Tên miền của vương quốc này là NN. Ông ta muốn tìm hiểu cơ động học của tiền xu vào những đêm nguyệt thực, vì đây là những đêm thiên địa dung hòa, vũ trụ tiết lộ bí mật của nó. Cứ mỗi lần nguyệt thực, ông yêu cầu mỗi người dân thảy một đồng xu xem nó sấp hay ngửa. Sau một thời gian, dân chúng cũng nhiễm tinh thần yêu chân lý của nhà vua, và họ đưa ra những mô hình dự đoán sấp ngửa. Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã, mô hình tầm mô hình.
Hiệp hội mười đồng xu ngửa ra đời trong hoàn cảnh ấy. Mô hình dự đoán của hiệp hội này rất đơn giản: các đồng xu thảy trong một đêm nguyệt thực luôn ra mặt ngửa. Vương quốc nọ có khoảng 100 triệu dân. Hiệp hội mười đồng xu ngửa có trên dưới 100 nghìn thành viên. Họ có cả một website tên là “xungửa.còm” rất đông khách vãng lai. Tất cả các đồng xu thảy bởi 100 nghìn thành viên này trong 10 lần nguyệt thực gần đây nhất đều cho ra mặt ngửa, vị chi là 1 triệu đồng xu ngửa. Các trải nghiệm của họ hoàn toàn nhất quán với mô hình. Họ lý luận rằng xác suất mà cả một triệu đồng xu đều ngửa là một phần 2 lũy thừa một triệu. Mà 2 mũ 130 thôi đã nhiều hơn tổng số nguyên tử trên toàn vũ trụ rồi. Do đó lý thuyết của họ không thể nào sai!
Trời sinh cả Du lẫn Lượng. Song song với họ, còn có hiệp hội mười đồng xu úp, rồi điều tra census thường niên của nhà vua cho thấy còn có cả hiệp hội hiệp hội năm ngửa, năm sấp, hiệp hội sấp ngửa năm lần, hiệp hội sấp sấp ngửa ngửa sấp hai lần, và cỡ chừng 1019 hiệp hội khác. Các hiệp hội này tranh cãi nhau chí tử, sắp sửa bạo loạn đến nơi.
Ông vua nọ rất buồn, cố gắng đứng ra hòa giải. Phụng thiên thừa mệnh, hoàng đế chiếu rằng: đến 7 đêm nguyệt thực kế tiếp, tự thân vua sẽ thảy đồng xu, và hiệp hội nào đoán đúng cả 7 đồng xu sẽ là kẻ chiến thắng, hội trưởng sẽ được phong chức quốc sư, tiền tài quyền lực không bút nào tả xiết, kể cả các tay bút sừng sỏ nhất của Minh Biện (nghĩa là không sừng sỏ gì lắm). Nguyệt thực thì mỗi năm có từ 0 đến 3 lần, phải chờ đến 5 năm sau kết quả mới được công bố. Kết quả là: còn đến cả chục hiệp hội đoán đúng cả 7 đồng xu! Ông vua thấy thế buồn quá ngã vật ra chết lăn quay cù quày, ôm xuống tuyền tài cái mộng giải thích cơ động học đồng xu. Mặc dù chẳng hội nào chiếm được chức thái sư, kể từ ngày đó, các hiệp hội này danh tiếng nổi như cồn, trở thành các trường phái nghiên cứu môn cơ động học đồng xu đêm nguyệt thực mà hiện nay có rất nhiều môn đệ tử trên toàn thế giới.
2. Từ ngữ dùng để phỉ báng, xưa và nay.
Đó là chuyện xưa. Ngày nay, ở một quốc gia khác với tên miền VN, cũng có nhiều môn phái lớn. Chỉ hơi khác là các mặt đồng xu ở quốc gia này được in nhiều thứ hơn là sấp/ngửa:
Đồng xu // Ngửa // Sấp
1 // Mũi tẹt // Mũi tẹt hơn
2 // Làm cho Tuổi Trẻ // Làm cho Thanh Niên
3 // Thi Đại Học được ≥ 13.5 điểm (vừa đậu!) // Thi Đại Học được < 13.5 điểm
4 // Sinh ra trong gia đình khá giả // Sinh ra trong gia đình nghèo
5 // Bố mẹ cho genes tốt // Bố mẹ không cho genes tốt
6 // Sinh bên này vĩ tuyến 17 // Sinh bên kia vĩ tuyến 17
7 // Cao trên 1 mét 45 // [Only registered and activated users can see links. ]
8 // Vòng ngực trên 72cm // [Only registered and activated users can see links. ]
9 // Cha mẹ đặt tên là Lê Văn Kiểm // Cha mẹ đặt tên là Tăng Minh Phụng
10 // … // …
Và hiệp hội mười xu ngửa trong quốc gia này có tên rất lạ là hiệp hội èo lít. Những người còn nhớ văn hóa vương quốc NN cổ xưa không thể hiểu được tại sao mười xu ngửa trong quốc gia VN lại được gọi là èo lít, chắc là cần thương hiệu mới vì sợ vi phạm tác quyền. Nhưng khác nhau chỉ về tên gọi, còn hiện tượng thì vẫn như ở NN: các hiệp hội vào In Tờ Lét phỉ nhau chí tử. Thậm chí thành viên các hiệp hội còn dùng những từ như “ngu”, “dốt”, “cộng sản”, “chống cộng Bolsa”, “hèn”, “đểu”, vân vân, để gọi nhau.
Hồi xưa ở vương quốc NN người ta hay chửi nhau: “mày là cái đồ sấp ngửa ngửa sấp sấp”.
3. Đập đầu vào tường mãi, một trong hai thứ sẽ vỡ.
Trong vương quốc VH, xu ngửa = nhà xuất bản nhận in bản thảo, xu sấp = nhà xuất bản từ chối in bản thảo.
Năm 1995, một phụ nữ người Anh nộp bản thảo của mình và nhận được 12 đồng xu sấp liên tục. Thay vì gia nhập hội một tá xu sấp, bà ta thử thêm xu mười ba và lần này là xu ngửa từ nhà xuất bản Bloomsbury. Đồng xu ngửa này cũng xém nữa là sấp nếu không nhờ một cô bé 8 tuổi tên Alice Newton, con gái của giám đốc Bloomsbury, đã đọc chương một và đòi bố cho xem chương hai. Tuy nhận in, một biên tập viên của Bloomsbury gợi ý rằng phụ nữ nọ nên đi tìm việc khác vì viết sách trẻ em rất ít tiền. Người phụ nữ đó tên là Joanne Rowling. Bản thảo đánh trên máy đánh chữ có tựa đề “Harry Potter và hòn đá của Triết Gia”. Đồng xu ngửa số 13 biến Rowling thành người đầu tiên trong lịch sử thế giới trở thành tỉ phú tiền đô nhờ viết sách, và là người giàu thứ 1062 trên thế giới, theo tạp chí Forbes.
Chỉ trong phạm vi sách trẻ em, bản thảo quyển And To Think That I Saw It On Mulberry Street nhận được khoảng 27, 28 đồng xu sấp. Đó là bản thảo đầu tay của Theodor Seuss Geisel, được biết nhiều hơn qua cái tên Dr. Seuss. Phần còn lại là lịch sử. Trong top 100 các sách thiếu nhi bán chạy nhất mọi thời đại, 16 quyển là của Dr. Seuss. Ông viết khoảng 60 sách thiếu nhi, bán được cỡ 220 triệu bản.
Thế nhỡ những người như Rowling và Dr. Seuss gia nhập hội mười xu sấp hơi sớm một chút thì sao?
Một tác giả Mỹ đã nhận toàn xu sấp, và tự tử chết. Mẹ ông ta đem một bản thảo đến nhà văn Walker Percy và Percy giúp đem in. Bản thảo nọ là quyển A Confederacy of Dunces. Tác giả đã chết tên là John Kennedy Toole. Năm 1981, tiểu thuyết này được có mỗi … giải Pulitzer.
Trong thế giới điện ảnh (ĐA), xu ngửa = phim có lời nhiều, xu sấp = phim lời ít. Các hội sấp ngửa tương tự như thế giới VH nhiều không kể xiết. Xem thêm [Only registered and activated users can see links. ] có nhiều ví dụ.
4. Các bệnh viện phụ sản có đồng hồ nguyên tử
[Only registered and activated users can see links. ] là một giáo phái xu ngửa có truyền thống vài nghìn năm. Các tín đồ tin rằng giờ/ngày/tháng/năm sinh và vị trí trăng sao có thể dùng để đoán vận mệnh, tính cách cá nhân và các sự kiện xã hội. Không ít nghiên cứu khoa học đã cho thấy chiêm tinh học đoán chính xác bằng với … đoán bừa, ví dụ xem mấy bài này trên tờ Nature và các tham khảo từ đó:
Trích:
Shawn Carlson. “A double-blind test of astrology“. Nature, 318, 419 – 425 (05 December 1985).
John Maddox, Defending Science Against Anti-Science, Nature, 368:185, 1994.
Hoặc gần đây hơn, các nhà khoa học đã ghi lại hành trình cá nhân của 2000 người sinh trong khoảng vài phút của nhau, hồi đầu tháng 3 năm 1958, mà theo chiêm tinh học thì họ sẽ có “số phận” tương tự. Họ đánh giá khoảng 100 đặc điểm, bao gồm chỉ số IQ, nghề nghiệp, sức khỏe tinh thần, khả năng nghệ thuật, toán học, khoa học, thể thao, khả năng đọc, viết, vân vân. Đây là tất cả các đặc điểm mà chiêm tinh học khẳng định có thể “đoán” dùng hồ sơ khai sinh. Kết quả là [Only registered and activated users can see links. ](uniformly negative).
Tín đồ chiêm tinh học cãi: “cách nhau vài phút là làm số phận khác nhau lắm rồi“. Thế nhưng nếu bạn đi xem chiêm tinh gia đoán số phận thì họ sẽ vui lòng lấy dữ liệu ngày giờ sinh rất không chính xác mà bạn đưa ra. Bạn có bao giờ đi một cái bệnh viện phụ sản mà ở đó có đồng hồ nguyên tử, hay [Only registered and activated users can see links. ] chưa? Mà đồng hồ nguyên tử cũng chỉ đúng đến 1 phần 10 mũ 10 giây thôi.
Vả lại, kể cả khi có đồng hồ nguyên tử thì tính giờ sinh từ lúc nào nhỉ? Ông bố đứng bên cạnh cầm đồng hồ (nguyên tử) quả lắc, nhăm nhăm thấy bà mụ vừa lấy con mình ra là … bấm ngay à? Nếu thò cái đầu ra thì có gọi là “ra đời” chưa? Nếu phải ra ngoài hẳn thì mới tính vào giờ sinh thì những đứa bé chết trong các ca sinh khó khăn là không có “số mệnh” à? Còn những đứa bé phải mổ thì tính giờ sinh thế nào?
Lý luận như trên của tín đồ chiêm tinh thuộc về vương quốc tất cả các đồng xu hai mặt đều ngửa. Đoán kiểu nào cũng đúng, bằng chứng ngược kiểu gì cũng sai. Trong vương quốc này, [Only registered and activated users can see links. ] được thấy ở khắp nơi. Năm 1948, nhà tâm lý học Bertram R. Forer đưa cho sinh viên của ông một bộ câu hỏi xác định cá tính (personality test). Sau khi các sinh viên trả lời bộ câu hỏi xong, thì mỗi sinh viên nhận được một bản “đánh giá cá tính” dựa trên các câu trả lời của bản thân sinh viên họ. Mỗi sinh viên sẽ chấm điểm bản đánh giá cá tính của bản thân mình xem đúng hay sai, điểm từ 0 (hoàn toàn sai) đến 5 (hoàn toàn đúng). Các bản đánh giá cá tinh này được các sinh viên cho điểm trung bình 4.26: rất ấn tượng!
Chỉ có một vấn đề nhỏ: Ferer đã phát cho tất cả các sinh viên cùng một bản đánh giá cá tính mà ông chép lại từ các [Only registered and activated users can see links. ]. Bản đánh giá cá tính này có nội dung như sau:
Trích:
You have a need for other people to like and admire you, and yet you tend to be critical of yourself. While you have some personality weaknesses you are generally able to compensate for them. You have considerable unused capacity that you have not turned to your advantage. Disciplined and self-controlled on the outside, you tend to be worrisome and insecure on the inside. At times you have serious doubts as to whether you have made the right decision or done the right thing. You prefer a certain amount of change and variety and become dissatisfied when hemmed in by restrictions and limitations. You also pride yourself as an independent thinker; and do not accept others’ statements without satisfactory proof. But you have found it unwise to be too frank in revealing yourself to others. At times you are extroverted, affable, and sociable, while at other times you are introverted, wary, and reserved. Some of your aspirations tend to be rather unrealistic.
Các chiêm tinh gia là các nhà tâm lý đại tài, nhưng khả năng dự đoán tương lai của họ thì bằng với khả năng bệnh viên phụ sản Từ Dũ có đồng hồ nguyên tử trên từng giường đẻ.
Vài chục năm trước, một người Tây Ban Nha trúng sổ số độc đắc. Chuỗi số độc đắc kết thúc bằng con số 48. Rất tự hào về “thành tựu” của mình, ông ta tiết lộ bí mật: “tôi nằm mơ thấy số 7 trong 7 đêm liền, mà 7 lần 7 là 48, do đó tôi tìm mua các số kết thúc bằng 48, nhờ đó trúng độc đắc”. Ông này có thể bầu làm vua của vương quốc các đồng xu 2 mặt ngửa. Xem
Trích:
Stanley Meisler, Spain lottery — Not even war stops it. Los Angeles Times, Dec 30, 1977.
5. Bọn cướp biển và hiện tượng ấm toàn cầu
[Only registered and activated users can see links. ]
Năm 2005, ban giáo dục tiểu ban Kansas đòi dạy [Only registered and activated users can see links. ] — một thông điệp tôn giáo giả danh khoa học — trong các trường phổ thông. Để minh họa cho tính nhố nhăng của lý luận của ban giáo dục, Bobby Henderson đã làm một cái chart so sánh tổng số cướp biển và nhiệt độ toàn cầu (xem ảnh), và sau đó thành lập đại giáo phái [Only registered and activated users can see links. ] có đến vài chục triệu tín đồ (để chế diễu ban giáo dục nọ). Chúng ta sẽ bàn về giáo phái Quỷ Mì Ý Bay trong một dịp khác, điều ta cần là cái chart giảm cướp biển thì tăng nhiệt độ toàn cầu ở trên.
Một giáo phái xu ngửa có rất nhiều tín đồ có tên là Objectivism. Giáo chủ là Ayn Rand, với Alan Greenspan là một (cựu) giáo dân. Sau vụ khủng hoảng tài chính lần này, Greenspan thừa nhận:
Trích:
“I made a mistake in presuming that the self-interests of organizations, specifically banks and others, were such as that they were best capable of protecting their own shareholders and their equity in the firms.”
Greenspan, 82, who relinquished leadership of the Fed just two years ago, said the collapse of the sub-prime mortgage industry — and the vast, mostly hidden trade in derivative financial instruments it spawned — exposed a “flaw” in his categorical reliance on free markets.
Khoan xét đến việc Objectivism là đúng hay sai (tín đồ của họ bảo vệ tới cùng, cho rằng Greeenspan không phải là free marketeer thật sự), trong riêng thế giới của Greenspan thì năm nay cướp biển không giảm mà quả đất vẫn ấm lên.
6. Shakespeare và một triệu con khỉ
[Only registered and activated users can see links. ] đại khái nói rằng, cho thật nhiều các con khỉ gõ lung tung vào các bàn phím, thì với xác suất cực gần với 1, chúng sẽ gõ được Hamlet của Shakespeare. Ta có thể chứng minh điều này bằng lý thuyết xác suất không khó khăn gì.
Trong một hội nghị năm 1996, Robert Wilensky nói:
Trích:
Chúng ta từng nghe bảo rằng một triệu con khỉ ngồi ở một triệu bàn phím có thể gõ toàn bộ các tuyệt tác của Shakespeare. Bây giờ, may nhờ có Internet, ta biết rằng điều này không đúng sự thật.
Con khỉ đang gõ bài này thấy rất nhột.
Các nhà nghiên cứu tại trường đại học Plymouth ở Anh đã thí nghiệm hồi năm 2003: bỏ một máy tính vào chuồng khỉ ở vườn thú Paignton ở Tây Nam nước Anh. Bọn khỉ lấy đá đập tán loạn vào máy tính; sau đó thì tiểu tiện, đại tiện vào bàn phím, cuối cùng mới gõ một đống chữ S, và vài chữ A, J, L, M, cho ra 5 trang sản phẩm. Mike Phillips, một trong số các nhà nghiên cứu này, nói: “rõ ràng tiếng Anh không phải tiếng mẹ đẻ của khỉ“.
Gạt đùa bỡn sang một bên. Định lý khỉ thật sự nói rằng, bất kỳ cái gì — nếu tồn tại — thì dù hiếm hoi đến mấy mà có đủ người tìm thì tìm vẫn ra. Thậm chí không cần một “chiến lược” tìm kiếm gì cả. Các con khỉ chỉ gõ loạn cào cào lên thôi. Bỏ một cây kim lên bãi cát. Một người vốc 10 nắm cát bất kỳ thì khả năng tìm ra kim trong đó là không tưởng. Nhưng nếu có một triệu người, mỗi người vốc 10 nắm cát bất kỳ, thì nhiều khả năng là tìm được kim. Khi độ hiếm hoi giảm xuống (đến không hiếm hoi) thì tổng số khỉ cần thiết sẽ giảm xuống. Nếu một nửa bãi cát có kim thì chỉ cần một gã vốc một nắm cát là đủ.
Nếu một gã nào đó trong một triệu gã tìm kim bãi cát ở trên mà tìm được kim thì không phải hắn có công năng đặc dị gì. Con khỉ gõ được Hamlet thì vẫn là con khỉ. Điểm này được Taleb lập đi lập lại trong hai quyển Fooled by Randomness và The Black Swan. Chỉ cần sự ngẫu nhiên, một vài mutual funds sẽ có những thời điểm lời khủng khiếp, một vài cá nhân sẽ có những thành công vượt bực (Bill Miller của Legg Mason Capital Management chẳng hạn).
Những hội sấp ngửa “sống sót” trong vương quốc NN là hoàn toàn ngẫu nhiên, có thể chứng minh được bằng lý thuyết xác suất. Điểm này tương tự như công ty đoán giá xì tốc, inc trong [Only registered and activated users can see links. ], và kiểu logical fallacy như anh Khoa đã viết trong bài [Only registered and activated users can see links. ].
7. Khi những con giun đất hiển linh
[Only registered and activated users can see links. ]
Năm 1986, phi thuyền Viking I bay quanh sao Hỏa chụp ảnh. Qua vùng Cydonia phi thuyền này đã chụp được một vùng đồi núi mà dưới bóng sáng tối trong giống mặt người (giống một Pharaoh Ai Cập). Ảnh này lại được các conspiracy theorists vẽ ra đủ thứ [Only registered and activated users can see links. ] cộng với cả phim ảnh và talk shows. Dưới đây lả ảnh chụp hồi 2001:
[Only registered and activated users can see links. ]
Các nhà khoa học ở NASA thấy [Only registered and activated users can see links. ], vì họ có nhiều việc quan trọng để làm.
Trong một mớ hỗn mang rộng lớn, bao giờ cũng có các góc nhỏ có một trật tự nào đó. Hiện tượng này xuất hiện rất nhiều trong phương pháp xác suất, theo nghĩa của Paul Erdos, khi ta chứng minh rằng trong một không gian mẫu đủ lớn thì các local patterns sẽ tồn tại. Nhìn mãi lên mây sẽ thấy một số đám mây trông giống con rồng, con chó, con … giun đất. Không hiểu tại sao đến bây giờ người ta không viết truyền thuyết về con giun đất hiển linh.
Trong mớ hỗn mang nhân quả của hiện tượng ấm toàn cầu, cái “trật tự” cướp biển giảm làm tăng nhiệt độ quả đất không dùng để kết luận ra cái gì được hết!
8. Vượt định kiến bằng Lăng Ba Vi Bộ
Hội viên hội xu ngửa đã có mô hình sai vì họ khái quát hóa từ một vài “mẫu” địa phương. Nhiều định kiến xuất phát từ cùng một lỗi như thế. Ai đó gặp vài anh Việt Kiều rồi kết luận Việt Kiều ở Mỹ làm nails đánh bài. Người khác gặp vài anh du học sinh rồi kết luận du học sinh Việt Nam ở bẩn và không biết xem bóng bầu dục. Thử tưởng tượng Rowling kết luận, sau 12 lần bị từ chối, rằng Harry Potter sẽ không bao giờ được nhận xuất bản.
Những đồng xu trong vương quốc NN được ném độc lập với nhau. Trong cuộc sống chúng ta thường gặp các đồng xu xâu lại với nhau thành chuỗi bằng một sợi dây vô hình nào đó. Người Bắc có nhiều bạn bè người Bắc, Người Nam có nhiều bạn bè người Nam, họ giúp nhau thắt chặt những định kiến vùng miền. Kết quả của đồng xu kế tiếp “correlate” chặt chẽ với đồng xu trước. Gia đình ba mẹ tin vào chiêm tinh học sẽ tiêm nhiễm cho con niềm tin này. Đồng xu của em bé vừa ra đời đã có mặt nặng mặt nhẹ.
Giả sử ta có một ly nước chanh, có đường ở dưới nhưng chưa khuấy lên, thì không thể nếm nước trên bề mặt (cho dù nếm cả ngụm) để kết luận là ly nước không có đường. Đầu tiên phải khuấy nó lên. Tiếc rằng, trên thực tế thì không thể “khuấy” Việt Kiều không làm nail và Việt Kiều làm nail rồi mới làm bạn ngẫu nhiên với họ. Nhưng điều có thể làm là nếm ly nước ở nhiều chỗ: bên phải một cái, dưới đáy một cái, bên trái một cái, v.v. Phương pháp này trong lý thuyết xác suất gọi là phương pháp Monte Carlo. Nhưng làm bạn với Việt Kiều Cali, New York, Chicago, Ithaca, v.v. một cách ngẫu nhiên như thế cũng rất khó vì giới hạn Vật Lý. Có thể phần nào giải quyết tình trạng này bằng Markov Chain Monte Carlo, gọi nôm na là Lăng Ba Vi Bộ.
9. Được làm vua, thua làm … chú thích
Một phần không nhỏ những gì diễn ra trong cuộc sống và xã hội là kết quả của sự ngẫu nhiên (NN). Trong một miền hỗn mang to lớn, nếu nhìn vào một góc nhỏ nào đó ta có thể tìm được một trật tự nhất định. Trật tự đó chẳng có ý nghĩa gì ghê gớm.
Không thể đánh giá con người hay sự vật/việc chỉ dùng kết quả thành bại được. Sẽ là một lỗi logic cơ bản nếu bài này kết luận rằng tất cả thành bại đều do ngẫu nhiên (vì các loại ví dụ kể trên chỉ là một số đồng tiền ngửa ủng hộ luận điểm này!!!). Dĩ nhiên tài năng có ảnh hưởng đến kết quả, nhưng con người có xu hướng đánh giá thấp vai trò của sự ngẫu nhiên.
Sẽ có ít định kiến hơn nếu chúng ta hiểu ý nghĩa của xác suất, không bước trên lối mòn định sẵn mà cần “Lăng Ba Vi Bộ” tìm Thiên Nga Đen.
Nếu thi thoảng có gặp nhiều xu sấp, thì không nên gia nhập hội xu sấp ngay. Đây là lý do tại sao những người kiên trì thường thành công, thiên tài có thể [Only registered and activated users can see links. ]. Ngược lại, Einstein cảnh báo rằng: “định nghĩa của sự điên rồ là làm một thứ lập đi lập lại mà mong đợi kết quả khác nhau“.
Cuối cùng: thế nhỡ đâu tất cả những gì nhân loại chứng kiến/đo đạc được cho đến nay đều là xu ngửa thì sao? Nhỡ đâu ba định luật Newton và sự tiến hóa sinh vật cũng là xu ngửa. Đây là vấn đề qui nạp (induction) của David Hume, vượt quá khuôn khổ bài viết. Rất hy vọng có thể quay lại đề tài này trong một bài viết tới.
Hôm trước thì bác NBC vào với nick thichhoctoan, nay bác NQH vào với nick NP-khó, ko hiểu có phải các bác thật ko nhỉ? Vì thực ra em ko nghĩ là các bác đủ quan tâm/đủ thời gian vào những chỗ này?
Hôm trước thì bác NBC vào với nick thichhoctoan, nay bác NQH vào với nick NP-khó, ko hiểu có phải các bác thật ko nhỉ? Vì thực ra em ko nghĩ là các bác đủ quan tâm/đủ thời gian vào những chỗ này?
- BQT có thể đảm bảo rằng với bất cứ thành viên nào đã ở trong Trusted Member group thì sẽ không có chuyện giả danh xảy ra.
- Như chúng tôi đã nhiều lần đề cập, diễn đàn chú trọng đến nội dung và chất lượng của bài viết thay vì chạy theo traffic và số lượng bài viết mà thường dẫn đến các hiện tượng chat chit, spam vô nghĩa hoặc nhảm nhí.
- BQT luôn nhiệt liệt hoan nghênh các trao đổi, đóng góp từ thế hệ đàn anh đi trước thành công như các bác NBC, NQH,... BQT hiểu rằng những người đàn anh đi trước cũng có nhu cầu chia sẻ, trao đổi với thế hệ đàn em đi sau.
@bác Hưng: sorry bác vì diễn đàn cũng mới thành lập không lâu nên vẫn còn nhiều hạn chế về mặt kỹ thuật. Chúng tôi sẽ cố gắng khắc phục sau.
Chắc ko có chuyện hàng nhái đâu, bài đi bộ bằng tay của bác Hưng nổi mà, nhái chắc kiện chết. Nhưng thấy bác BCD bên Vietphd bảo mời bác Hưng xuống núi mãi mà ko được, mà phdvn mời được thì em nể thật đấy, phdvn ngọa hổ tàng hình thật. [r33)]
Xin phép được bình luận về bài viết của anh N.Q.H:
1-Phải công nhận đây là một bài viết rất hay và độc đáo. Cụ thể hơn, hầu hết các ví dụ ở đây đều mắc phải một sai lầm, sử dụng một mẫu kết quả nhỏ để imply một ly thuyết, và tất nhiên là không chứng minh.
2-Tuy nhiên, tôi xin phép phản đối ý kiến của tác giả về "4. Các bệnh viện phụ sản có đồng hồ nguyên tử".
Trích:
Chiêm tinh học là một giáo phái xu ngửa có truyền thống vài nghìn năm. Các tín đồ tin rằng giờ/ngày/tháng/năm sinh và vị trí trăng sao có thể dùng để đoán vận mệnh, tính cách cá nhân và các sự kiện xã hội. Không ít nghiên cứu khoa học đã cho thấy chiêm tinh học đoán chính xác bằng với … đoán bừa, ví dụ xem mấy bài này trên tờ Nature và các tham khảo từ đó:
Tôi xin phép được bình luận sau đây, từ quan điểm của một tín đồ của tử vi, đồng thời là một tín đồ của Toán học và Vật Lý hiện đại:
1- Độ chính xác của tử vi cao hơn rất nhiều lần so với việc đoán bừa. Ở đây, tôi hạn chế chỉ nói đến tử vi Việt Nam, còn tử vi theo quan điểm phương tây thì tôi không có hiểu biết, nên không dám nói bừa". Và sự chính xác của nó cao đến mức đáng ngạc nhiên, và theo bên statistics, chắc chắn sẽ phải có sự correlation giữa ngày sinh và số phận con người.
Tôi đã xem kha khá người, trong máy tính có lưu giữ khoảng hơn 100 lá số của dân PhD nhà ta để nghiên cứu dần dần, khớp với các sự kiện trong cuộc đời của họ. Và sự trùng hợp như vậy, đối với hàng trăm trường hợp, xảy ra với xác xuất là bao nhiêu?
Tuy nhiên, cho đến nay, độ chính xác cao nhất của tử vi cũng chỉ xấp xỉ khoảng 7-80%,một phần là vì sự hạn chế trong hiểu biết của nhân loại đối với lãnh vực này, mặt khác là do bản chất của lý thuyết.
Khi bạn càng tìm cách chính xác hóa lý thuyết, thì theo nguyên lý bất định Heisenberg, độ chính xác của lý thuyết càng giảm. Ví dụ, nếu xét đoán sơ qua tính cách đại thể của con người, độ chính xác phải đến 90%. Tuy nhiên, khi cụ thể hóa, bảo ngày xxx tháng yyy xảy ra hiện tượng gì, thì độ chính xác lập tức giảm xuống. Và tôi cho rằng, các câu hỏi của các nhà khoa học dùng để test tử vi là thuộc dạng "cụ thể hóa" này.
2-Về khía cạnh "đồng hồ nguyên tử" trong tử vi, tôi cũng phải thừa nhận, cho đến nay chưa có một lý thuyết tử vi nào giải quyét được mâu thuẫn này. Theo một nghĩa nào đó, một đứa trẻ sinh ra vào 9 h 0 phút 1 giấy thì nên có cùng số phận với một đứa trẻ sinh 8 h 59 phut 59 giây, mặc dù theo tử vi hai case này khác nhau.
Tôi hiểu vấn đề này giống như việc General relativity bị mâu thuẫn ở mức độ lượng tử, có các singularity xảy ra khi ta lượng tử hóa lý thuyết. Về nguyên tắc, người ta phải sử dụng các lý thuyết khác sâu hơn để khử kì dị này (Hình học noncommutative, lý thuyết dây).
Để có thể thực hiện được desingularation, yêu cầu đầu tiên phải là lượng hóa được lý thuyết, sau đó thì sẽ renormalize it, và lá số của những vị sinh tại lân cận 9 h bán kính epsilon sẽ là một tổ hợp nào đó của 2 giờ này. Giống như electron tồn tại trên toàn bộ không gian,kỳ vọng đo được sẽ là <v|A|v>, gồm tổ hợp của các eigen value. Nói một cách khác, tử vi giống như là Quantization Functor.
Tuy nhiên, cho đến nay chưa có ai thành công trong việc lượng hóa lá số tử vi, nên chưa thể nói gì đến việc "normalize" nó.
Theo tôi được biết, hiện nay đã có một số cố gắng liên hệ giữa lá số tử vi và lý thuyết biểu diễn của đại số E8, và đồng thời lý thuyết Gauge của E8 lại cũng đang là một candidate cho GUT, tuy nhiên cụ thể hơn thì tôi chưa có thời gian để nghiên cứu sâu thêm. [Only registered and activated users can see links. ]
Em không hiểu biết nhiều về cơ học lượng tử và xác suất- thống kê nhưng cũng xin mạn phép đưa ra lý giải theo thế giới quan của mình như sau, có chỗ nào không chuẩn xác mong được nhận đá ném từ các bác :
Theo cách hiểu của em thì điểm mấu chốt của bài viết của a Hưng là câu hỏi: "Liệu thế giới có thực sự là ngẫu nhiên không?". Hay nói cách khác, giả sử chúng ta có thể đưa thế giới về trạng thái đúng như ngày hôm qua rồi đợi sau một ngày thì cái thế giới mới đó có trạng thái giống như thế giới của chúng ta hay không?
- Nếu câu trả lời là không thì sự ngẫu nhiên đó là tồn tại - như quan điểm của anh Hưng trong bài viết. Nếu vậy thì khi đi đến tận cùng của vấn để thì bản chất của sự ngẫu nhiên là gì?
- Nếu câu trả lời là có thì sự ngẫu nhiên là không tồn tại, sự vận động của thế giới hoàn toàn tuân theo một tập các quy luật nhất định ở đó được chia ra những quy luật chúng ta đã biết và những quy luật chúng ta chưa biết.
Khoa học giải thích các hiện tượng xảy ra bằng cách xây dựng lên các mô hình, phương trình, định luật và kiểm định tính đúng đắn của chúng. Tuy nhiên khi đi đến một mức độ chi tiết nhất định, người ta thường dừng lại và "đổ" cho sự ngẫu nhiên. Đó là khi mà sẽ là quá phức tạp để mô hình hóa các chi tiết đó trong khi sự khác biệt giữa chúng không có ảnh hưởng nhiều đến kết quả của mô hình.
Ví dụ như các Heisenbugs trong các chương trình song song (các lỗi mà khi chạy chương trình, lúc thì chúng xuất hiện, lúc thì không), nếu như chúng ta biết thời gian chạy và tất cả các biến môi trường, trạng thái của system thì chúng ta hoàn toàn biết được các chuỗi ngẫu nhiên được sinh ra và quá trình interleaving của các threads, chúng ta sẽ hoàn toàn biết được bugs đó có xảy ra hay không. Tuy nhiên sẽ là quá phức tạp để thu thập được giá trị của tất cả các biến môi trường và trạng thái của hệ thống, vì thế người ta thường đổ cho quá trình đó là quá trình ngẫu nhiên.
Ở một thái cực khác, tử vi/chiêm tinh học cũng đưa ra các quy luật riêng của họ cho sự liên hệ của các sự vật trong thế giới, nhất là cho các hiện tượng mà khoa học chưa thể giải thích được, nhưng các quy luật đó chưa bao giờ được kiểm định và chứng minh cả. Ví thế, khác với khoa học, thái độ của mọi người đối với tử vi là kiểu nửa tin, nửa ngờ. Em cũng cho là xác suât đúng của tử vi/chiêm tinh cao hơn đoán bừa, nhưng đó chỉ là cảm nhận cá nhân thôi chứ em không có số liệu đầy đủ để chứng minh. Tuy nhiên, cũng như WB đã chỉ ra thì em thấy nhận định về chiêm tinh học của a Hưng trong bài viết cũng mắc chính vào lỗi anh đã chỉ ra là theo kiểu dùng định kiến để đánh giá về chiêm tinh học. Nhưng nhìn chung thì đứng trên quan điểm của một nhà khoa học thì phần ngờ thường lớn hơn phần tin rất nhiều.
Bài viết của a Hưng đọc rất thú vị, nhưng chắc có lẽ nên nhìn nó dưới kiểu một bài tản văn về cảm nhận của cá nhân hơn là một bài báo khoa học?
P/S: Cái lăng ba vi bộ có vẻ cũng có tư tưởng giống kiểu độc cô cửu kiếm, chả có chiêu thức, quy luật gì hết nên đối phương không thể nào nắm bắt được.
Cảm ơn các bác đã đọc bài và bình luận. Tôi cho rằng, là người làm khoa học, chúng ta hoàn toàn có thể giải quyết các bất đồng ý kiến bằng cách cụ thể hóa tối đa vấn đề gây bất đồng. Nếu không có một khẳng định cụ thể, ta sẽ không biết ta bất đồng về cái gì, và do đó mọi bàn thảo đều vô nghĩa.
Mặc dù chiêm tinh học chỉ là một ví dụ minh họa cho một chuỗi luận điểm của bài, chúng ta hãy thử tập trung vào chiêm tinh/Tử Vi (có thể hai "lý thuyết" này không giống nhau, nhưng có một điểm tương đồng là ngày giờ sinh có correlation với "vận mệnh", vì thế tôi tập trung vào điểm này).
Trước hết, xin có câu hỏi này cho các bác Whitebear và Kitte khi các bác nói "Tử Vi chính xác đến x%" với x là một con số nào đó:
Trích:
Khi nói vậy, các bác thật sự muốn nói gì? Theo thiển ý, các phát biểu như "thuyết tiến hóa chính xác 80%" hay "cơ lượng tử chính xác 90%" không phải là các phát biểu khoa học vì chúng ta không rõ thử nghiệm độc lập chúng như thế nào, nội dung của phát biểu này quá mù mờ để thử nghiệm được. Đối với Tử Vi hay Chiêm Tinh cũng vậy.
Các bác muốn nói rằng x% của tất cả các hypotheses của CT/TV là chính xác tuyệt đối? Hay là một hypothesis cụ thể nào đó của TV là chính xác đến x%?
Kế đến, khi nói "chính xác x%" thì các bác lấy mẫu như thế nào? Thử hypothesis gì của CT/TV? Có thử nghiệm độc lập lại được không? Confidence interval là bao nhiêu?
Tôi hoàn toàn không nghi ngờ gì việc ngày giờ sinh có một ảnh hưởng nào đó đến cuộc sống. Ví dụ như một nghiên cứu gần đây (Mandel, Y. et al. Ophthalmology 115, 686-692 (2008)) cho thấy có khả năng những người sinh vào mùa hè dễ bị cận thị hơn những người sinh vào mùa đông.
Tuy nhiên, theo thiển ý, các hypotheses trong khoa học đều phải rất cụ thể rõ ràng, tránh trường hợp phát biểu tù mù để có nhiều cách hiểu và vì thế nói kiểu gì cũng trúng. Một scientific hypothesis buộc phải có tính thử nghiệm được. Ví dụ như khi bác Whitebear nói Tử Vi chịu ảnh hưởng của nguyên lý bất định Heisenberg, mà thiếu sự cụ thể hóa thành các hypotheses thử được thì vẫn chỉ là sự ức đoán, không phải là phát biểu khoa học. Thiếu sự cụ thể hóa sẽ có khả năng dẫn đến tình trạng sau đây: khi thử nghiệm một hypothesis của Tử Vi mà thấy sai thì chúng ta đổ tại nguyên lý Heisenberg, thấy đúng thì nói là do Tử Vi đoán đúng, và như vậy Tử Vi không thể nào sai. Tương tự như thế, các cô bác của tôi đi xem thầy tử vi, thấy đúng thì bảo là thầy đoán hay quá, thấy sai thì ... đi xem thầy khác vì thầy nọ chưa đủ trình. Trong bài viết tôi gọi điều này là thiên kiến khẳng định (confirmation bias).
Đã có rất nhiều nghiên cứu cho thấy Chiêm Tinh học (tôi không nói Tử Vi vì các bài báo tôi đọc chỉ nói về Chiêm Tinh, tuy nhiên CT và TV có thành tố chung về correlation giữa ngày giờ sinh và vận mệnh như đã nói ở trên). Vì thế khẳng định "Chiêm Tinh gia đoán đúng bằng đoán bừa" không phải là do tôi "lấy mẫu" nhỏ rồi tổng quát hóa lên như bác Kitte nói.
Xin lấy ví dụ các bài sau đây ở tạp chí Nature, là tạp chí khoa học số 1 thế giới. (Tính đúng đắn của các bài này không phải là do chúng được đăng ở tạp chí Nature, mỗi chúng ta có thể tự đọc và ra kết luận cho riêng mình.)
Trích:
Shawn Carlson, "A double-blinded test for astrology", Nature 318, 419 - 425 (1985) | doi:10.1038/318419a0.
Defending science against anti-science, John Maddox, Nature 368, 185 (1994) | doi:10.1038/368185a0.
Steven K. Lower, Treating astrology's claims with all due gravity, Nature 447, 528 (31 May 2007) | doi:10.1038/447528a; Published online 30 May 2007
Cộng với hai bài khác tôi đọc được và thấy cách trình bày hợp lý, tiếc rằng tôi không có bản online, chỉ đọc trong thư viện:
Trích:
"Astrology And Science: An Examination Of The Evidence," I. Kelly in Cosmic Perspectives, S. Biswas, et al, (eds.)
M. J. Startup and R. J. H. Russell, Lunar effects on personality test scores: a failure to replicate, Personality and Individual Differences, Volume 6, Issue 2, 1985, Pages 267-269
Còn sau đây là một nghiên cứu gần đây mà "mẫu" có hơn 4000 đàn ông Việt Nam. Bài này tôi có bản pdf, bác nào cần tôi gửi cho:
Trích:
Peter Hartmann, Martin Reuter, Helmuth Nyborg, The relationship between date of birth and individual differences in personality and general intelligence: A large-scale study, Personality and Individual Differences, Volume 40, Issue 7, May 2006, Pages 1349-1362
Abstract: We investigated the relationship between date of birth and individual differences in personality and intelligence in two large samples. The first sample consisted of 4000+ middle-aged male subjects from the Vietnam Experience Study; personality was measured by the MMPI items converted to EPQ (scales) and a large battery of cognitive tests were factored to derive general intelligence, g. The second sample consisted of 11,000+ young adults from the National Longitudinal Study of Youth from 1979. g was extracted from the ten subtests of the Armed Services Vocational Aptitude Battery. In no cases did date of birth relate to individual differences in personality or general intelligence. A further goal was to test Eysenck’s notion of possible relationships between date of birth and the popular Sun Signs in astrology. No support could be found for such associations. We conclude that the present large-scale study provides no evidence for the existence of relevant relationships between date of birth and individual differences in personality and general intelligence.
Cuối cùng, một nghiên cứu rất thú vị bao gồm một mẫu rất lớn, minh họa cho thấy tính tinh tế và khó khăn của các phép thử thống kê (bài này tôi cũng có pdf):
Trích:
Peter C. Austin, Muhammad M. Mamdani, David N. Juurlink, Janet E. Hux
, Testing multiple statistical hypotheses resulted in spurious associations: a study of astrological signs and health, Journal of Clinical Epidemiology, Volume 59, Issue 9, September 2006, Pages 964-969
Abstract
Objectives: To illustrate how multiple hypotheses testing can produce associations with no clinical plausibility.
Study Design and Setting: We conducted a study of all 10,674,945 residents of Ontario aged between 18 and 100 years in 2000. Residents were randomly assigned to equally sized derivation and validation cohorts and classified according to their astrological sign. Using the derivation cohort, we searched through 223 of the most common diagnoses for hospitalization until we identified two for which subjects born under one astrological sign had a significantly higher probability of hospitalization compared to subjects born under the remaining signs combined (P ! 0.05).
Results: We tested these 24 associations in the independent validation cohort. Residents born under Leo had a higher probability of gastrointestinal hemorrhage (P 5 0.0447), while Sagittarians had a higher probability of humerus fracture (P 5 0.0123) compared to all other signs combined. After adjusting the significance level to account for multiple comparisons, none of the identified associations remained significant in either the derivation or validation cohort.
Conclusions: Our analyses illustrate how the testing of multiple, non-prespecified hypotheses increases the likelihood of detecting implausible associations. Our findings have important implications for the analysis and interpretation of clinical studies.
Cuối cùng, xin phép lập lại rằng bài "Lăng Ba Vi Bộ" có mội chuỗi các luận điểm ở ngữ cảnh lớn hơn là tính đúng sai của Tử Vi hay Chiêm Tinh. Hy vọng là thảo luận về TV/CT không xóa nhòa điều này.
Còn một điểm nữa tôi cũng muốn nói, là Khoa Học khác với các phương pháp nhận thức khác ở chỗ người làm khoa học chỉ thật sự thoải mái với một lý thuyết/luật mới khi chúng ta có một plausible mechanism giải thích hiện tượng đang xét. Điều này tôi cho rằng Chiêm Tinh và Tử Vi thiếu hoàn toàn.
thay đổi nội dung bởi: Nờ Pê Khó, 07-20-2009 lúc 09:48 PM
Lý do: Sửa chính tả và thêm câu cuối
Tôi xin phép được bắt đầu phản biện lại ý kiến của GS NQH. Tôi đồng ý rằng ví dụ này không liên hệ trực tiếp với bài viết của tác giả.
Trích:
Cuối cùng, xin phép lập lại rằng bài "Lăng Ba Vi Bộ" có mội chuỗi các luận điểm ở ngữ cảnh lớn hơn là tính đúng sai của Tử Vi hay Chiêm Tinh. Hy vọng là thảo luận về TV/CT không xóa nhòa điều này.
Trích:
Mặc dù chiêm tinh học chỉ là một ví dụ minh họa cho một chuỗi luận điểm của bài, chúng ta hãy thử tập trung vào chiêm tinh/Tử Vi (có thể hai "lý thuyết" này không giống nhau, nhưng có một điểm tương đồng là ngày giờ sinh có correlation với "vận mệnh", vì thế tôi tập trung vào điểm này).
Trước hết, xin có câu hỏi này cho các bác Whitebear và Kitte khi các bác nói "Tử Vi chính xác đến x%" với x là một con số nào đó:
Tuy nhiên, theo thiển ý, các hypotheses trong khoa học đều phải rất cụ thể rõ ràng, tránh trường hợp phát biểu tù mù để có nhiều cách hiểu và vì thế nói kiểu gì cũng trúng. Một scientific hypothesis buộc phải có tính thử nghiệm được. Ví dụ như khi bác Whitebear nói Tử Vi chịu ảnh hưởng của nguyên lý bất định Heisenberg, mà thiếu sự cụ thể hóa thành các hypotheses thử được thì vẫn chỉ là sự ức đoán, không phải là phát biểu khoa học. Thiếu sự cụ thể hóa sẽ có khả năng dẫn đến tình trạng sau đây: khi thử nghiệm một hypothesis của Tử Vi mà thấy sai thì chúng ta đổ tại nguyên lý Heisenberg,
thấy đúng thì nói là do Tử Vi đoán đúng, và như vậy Tử Vi không thể nào sai.
-Cho đến nay chưa có một lý thuyết hoàn chỉnh và solid để giải thích hiện tượng tử vi này. Cho đến nay, đó vẫn là một bí ẩn trong giới tự nhiên. Nhưng điều này đâu có gì lạ, vì giới tự nhiên có vô khối hiện tượng xảy ra mà chúng ta cũng chưa giải thích được.
-Tôi đồng ý, khẳng định của tôi về liên hệ giữa Heisenberg uncertainty principle và tử vi là võ đoán. Nhưng, nếu công nhận một giả thuyết có sự liên hệ trực tiếp giữa thời điểm sinh và số phận con người đi nữa, thì vì bản chất của tử vi hiện nay chỉ phân hoạch tới độ chính xác 2 h đồng hồ (nói một cách khác là rời rạc hóa), tử vi chắc chắn phải có sai số.
Tôi xin phép được sử dụng một ví dụ quen biết trong việc sử dụng hàm bậc thang để xấp xỉ hàm số (numerical analysis) để minh họa điều này. Hiển nhiên, nếu các bác lấy ví dụ một hàm số mà tính bất thường khá cao thì độ chính xác của phép xấp xỉ sẽ giảm xuống (thậm chí không bao giờ xấp xỉ được nếu hàm số =0 tại, bằng 1 tại R\Q)
Trích:
Trong bài viết tôi gọi điều này là thiên kiến khẳng định (confirmation bias).
Đã có rất nhiều nghiên cứu cho thấy Chiêm Tinh học (tôi không nói Tử Vi vì các bài báo tôi đọc chỉ nói về Chiêm Tinh, tuy nhiên CT và TV có thành tố chung về correlation giữa ngày giờ sinh và vận mệnh như đã nói ở trên). Vì thế khẳng định "Chiêm Tinh gia đoán đúng bằng đoán bừa" không phải là do tôi "lấy mẫu" nhỏ rồi tổng quát hóa lên như bác Kitte nói.
Tôi xin phép phủ nhận một lần nữa các kết quả nghiên cứu này. Rất đơn giản, classification của họ quá thô, họ chỉ tính đến ngày cho nên chưa nhìn nhận thấy được sự liên hệ. Trong một ngày có 12 h khác nhau, và khi đó vòng tử vi quay đủ một vòng 12 cung. Vì vậy, khi ta tính số liệu thống kê thì sẽ là tính average over 12 giờ, và do đó đưa đến kết quả không có bất cứ liên hệ gì là chuyện không có gì lạ lùng. Nếu mẫu được lấy dựa trên giờ sinh thì kết quả đó mới đủ độ tin cậy.
Trích:
Xin lấy ví dụ các bài sau đây ở tạp chí Nature, là tạp chí khoa học số 1 thế giới. (Tính đúng đắn của các bài này không phải là do chúng được đăng ở tạp chí Nature, mỗi chúng ta có thể tự đọc và ra kết luận cho riêng mình.)
Cộng với hai bài khác tôi đọc được và thấy cách trình bày hợp lý, tiếc rằng tôi không có bản online, chỉ đọc trong thư viện:
Còn sau đây là một nghiên cứu gần đây mà "mẫu" có hơn 4000 đàn ông Việt Nam. Bài này tôi có bản pdf, bác nào cần tôi gửi cho:
Cuối cùng, một nghiên cứu rất thú vị bao gồm một mẫu rất lớn, minh họa cho thấy tính tinh tế và khó khăn của các phép thử thống kê (bài này tôi cũng có pdf):
Trích:
Còn một điểm nữa tôi cũng muốn nói, là Khoa Học khác với các phương pháp nhận thức khác ở chỗ người làm khoa học chỉ thật sự thoải mái với một lý thuyết/luật mới khi chúng ta có một plausible mechanism giải thích hiện tượng đang xét. Điều này tôi cho rằng Chiêm Tinh và Tử Vi thiếu hoàn toàn.
Cũng làm khoa học, tôi khẳng định, đến nay hiểu biết của con người đối với giới tự nhiên là vô cùng hạn chế. Tôi khong hi vọng có ai có thể giải quyết được hoàn toàn cơ sở khoa học của tử vi, bởi vì đó liên hệ trực tiếp đến vận mệnh con người, và do đó liên hệ trực tiếp với khái niệm kiếp trước/sau và nguồn gốc của nhân loại. Vì vậy, rất khó có thể mong chờ giả thuyết này được chứng minh, nhưng khi áp dụng giả thuyết này thì sự chính xác khá là cao.
Trong khoa học, nhiều khi người ta sử dụng các intuition từ các conjecture để soi đường khi làm nghiên cứu, khi mà đã được biết nó đúng trong một số đủ nhiều các trường hợp, không nhất thiết là phải được chứng minh hoàn toàn.
Như đã nói, các bài tôi đọc và trích ở trên không nói về Tử Vi. Họ thử một số các hypotheses của Chiêm Tinh (dĩ nhiên là khác với các hypotheses của Tử Vi). Vì thế, tôi hoàn toàn đồng ý là chúng không invalidate Tử Vi.
Tôi thấy đã nói hết những gì tôi muốn nói về vấn đề đúng sai của Tử Vi và Chiêm Tinh. Vì thế xin phép ngừng cuộc thảo luận về tính đúng sai của TV/CT ở đây. Xin kết luận bằng hai phát biểu tôi rất thích:
Carl Sagan: "Extraordinary claims require extraordinary evidence"
John von Neumann: "with four parameters I can fit an elephant, and with five I can make him wiggle his trunk" (xem [Only registered and activated users can see links. ]).
A Hưng đã muốn đóng lại chuyện thảo luận về tính đúng sai của TV/CT, em chỉ muốn nói vớt thêm một câu là chuyện tin vào TV/CT cũng giống như nói chuyện về tôn giáo, giống như là việc hỏi chúa có thật trên đời hay không? TV/CT hiển nhiên không thể coi là khoa học khi toàn phát biểu không chứng minh, claim without support. Cá nhân em thì không bao giờ tin vào những thứ không được chứng minh, kiểm định một cách khoa học, hợp lý. Em phản biện lại câu "Chiêm Tinh gia đoán đúng bằng đoán bừa" vì em thấy hai dẫn chứng ở bài viết đầu tiên của anh lấy từ Washington Times và Wikipedia chả thuyết phục chút nào (ít nhất là 2 nguồn đó khó có thể lấy làm dẫn chứng khoa học). Bài viét sau thì em thấy rõ ràng thuyết phục hơn nhiều.
Quay lại chuyện lăng ba vi bộ và sự ngẫu nhiên thì em thấy thông điệp của a Hưng gửi qua bài viết về dùng sự ngẫu nhiên để vượt qua định kiến về những thứ bất thường trong cuộc sống là rất thú vị và rõ ràng. Nhưng em vẫn có một thắc mắc như em đã viết ở bài trước là nếu đi đến tận cùng của vấn đề thì có thực sự có cái gọi là ngẫu nhiên hay không, hay đó chỉ là ranh giới của sự hiểu biết của con người. Anh Hưng đọc nhiều sách về triết học có thấy bọn nó bàn luận về vấn đề đó không?
Vượt định kiến bằng Lăng Ba Vi Bộ 
:
