Nhân dịp cuối tuần, xin gửi đến các bạn một "xáng tác" của tớ. Chúc các bạn dzui dzẻ

ĐẶC SẢN LỜI KHUYÊN

Năm 1994, triển lãm quốc tế về Văn hóa Phương đông lần thứ XII, diễn ra ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ do ngài Azit Nexin chủ trì.

Các quốc gia phía đông đều tranh thủ gửi đến hội nghị những kỳ hoa dị thảo để quảng bá cho văn hóa nước mình. Nhân dân Lào mang đến 1 lồng đầy voi. Con thì có 3 ngà. Con chỉ có mỗi 1 ngà. Có con 2 ngà nhưng lại có 1 mắt ở trên lưng. Nhân dân Trung Quốc chở đến một xe tải đầy gấu trúc. Con nào con nấy trắng tinh, béo múp míp. Nhưng không giống như gấu trúc người ta thường xem trên phim, bởi bầy gấu của họ không chỉ thích tuyết mà còn tắm suối nước nóng ùm ùm.

Toa tầu hỏa của nhân dân Ấn độ thì chở toàn khỉ. Nghe đồn là lứa khỉ sống ở một ngôi đền rất linh thiêng ở Bangalore. Con nào con nấy đều hết sức tài năng. Nhảy dây, đá bóng, đi xe máy. Tối thiểu cũng là hát được quốc ca Ấn độ.

Triển lãm diễn ra được hai ngày thì đoàn Việt nam mới đến nơi, do rắc rối về một số thủ tục hành chính. Đoàn rất đông, người già, người trẻ, nam phụ, lão ấu đủ cả. Ai nấy đều chỉn chu lịch sự. Nhưng thật kỳ lạ, bởi có vẻ như họ đến tay không. Chẳng đem theo cái gì. Một nhà báo Mỹ, vốn am tường văn hóa VN đem thắc mắc hỏi ngài chủ tịch đoàn:

- Thưa ngài, tôi cứ tưởng giống như mọi lần, các ngài sẽ đem đến…một vài anh Vĩnh Thụy cởi trần đóng khố chứ ạ???

Ngài chủ tịch tủm tỉm cười.

- Không lần này chúng tôi mang đến những thứ khác độc đáo hơn rất nhiều. Các anh không nhìn thấy sao.

Nói rồi ngài khoát tay 1 vòng trỏ các đại biểu đang đứng xung quanh mình. Các đại biểu đều nhất loạt đứng lên, nở nụ cười tươi tán thưởng.

- Thế là sao ạ, tôi có thấy gì đâu?

- Là chúng tôi mang đến một thứ sản phẩm đặc biệt: Đặc sản lời khuyên.

- Nghĩa là thế nào ạ?

Trưởng đoàn ân cần:

- Là thế này. Các nhà nghiên cứu của đất nước chúng tôi vừa mới khám phát ra một tài nguyên vô cùng quý báu của dân tộc. Ấy là Lời khuyên. Ở xứ sở chúng tôi, ai ai cũng có thể cho lời khuyên. Tuy nhiên, chúng tôi không khuyên can lộn xộn như ở phương tây mà là theo những trật tự toán học vô cùng nghiêm cẩn, chặt chẽ: Người già khuyên người trẻ, đàn ông khuyên phụ nữ, người có học khuyên kẻ ít học, sếp khuyên nhân viên, kẻ lâu năm khuyên người mới vào nghề, người thành phố khuyên người nông thôn…Vâng ở đất nước chúng tôi, có hẳn một “Cơ chế cho lời khuyên”.

Và bây giờ, tất cả các đại biểu của chúng tôi đây đều có thể cho các bạn lời khuyên.

- Quả là độc đáo ạ. Thế nguồn tài nguyên ấy có nguồn gốc từ đâu?

Một nhà sử học Việt nam uy tín chêm vào:

- Có lẽ từ văn hóa Khổng giáo, anh ạ. Văn hóa Khổng rất tôn trọng thứ bậc. Không rõ bên Trung quốc có thứ đặc sản này không. Nhưng sang đến Việt nam, nó hòa trộn vào tính cách Việt giống như một thứ rượu ngon được tinh chế, ngâm lâu ủ kỹ hàng nghìn năm. Ngôn ngữ của chúng tôi cũng hỗ trợ đặc biệt để tăng cường nguồn tài nguyên quý này. Xưng hô trong tiếng Việt rất phức tạp, cô, dì, chú bác, anh chị, em, cháu chắt, chứ không bát nháo “cá mè một lứa”, chỉ có You với I như tiếng anh. Tuy nhiên, nếu ngẫm kỹ thì sẽ thấy sự phức tạp ấy có trật tự, và hoàn toàn có thể áp dụng quy tắc để cho lời khuyên một cách hợp lý.

- Nhưng nếu người nghe không muốn nhận, hoặc lời khuyên đó sai thì sao??

Một doanh nhân Việt ôn tồn:

- Lời khuyên của chúng tôi là đặc sản, giống như quà biếu. Người nghe chỉ nên nên cám ơn, khen ngợi, chứ không nên cãi lại. Đặc biệt là không nên chê. Bởi lời chê thể hiện sự rất chi là bất nhã trong văn hóa chúng tôi. Tại sao lại không muốn nhận? Thế ai cho anh tiền, anh có chối không? Hay anh chê quà của người ta? Dù món quà không hợp với ý anh thì cũng chỉ nên bày tỏ sự biết ơn và im lặng. Anh cũng có thể cho người khác lời khuyên, nhưng nên tuân theo đúng trật tự thứ bậc….

Một chị phụ nữ xinh đẹp tiếp lời:

- Lời khuyên của chúng tôi ít khi sai lắm anh ạ. Bởi theo các thống kê khoa học, già thì ắt phải phải thông thái hơn trẻ, đàn ông sâu sắc hơn phụ nữ, kẻ có chuyên môn giỏi hơn người ít chuyên môn. Làm sao mà sai được. Ví dụ như tôi đây, cũng là một nhà báo. Nghề của tôi là viết cho quần chúng đọc. Tôi sẽ lồng các kiến thức tinh hoa của thế giới vào bài viết để khuyên quần chúng, những người không có may mắn được tiếp thu nhiều kiến thức của thế giới như tôi. Không thể sai được anh ạ. Mà giả dụ có sai thì các độc giả của tôi cũng nên lịch sự. Họ có thể modify ý của tôi cho đúng rồi sử dụng nó để khuyên những người khác, “thấp” hơn họ, chứ không nên chê bai. Chê bai là một hành vi rất bất lịch sự. Nó làm tổn thương sâu sắc uy tín và danh dự của người khác.

Một nhà báo Pháp xen vào:

- Thế không gian công thì sao? Blog thì sao? Tôi không hiểu. Vậy thì làm sao văn hóa tranh luận phát triển được.

Một luật sư lên tiếng:

- Blog là vấn đề riêng tư rồi anh ạ. Tại sao anh lại vào nhà người ta để gây gổ với người ta cơ chứ. Thực ra, những người tế nhị vẫn có thể chê được. Nhưng mà nên ẩn danh. Chứ ai lại đứng danh chê người khác. Bất lịch sự chết. Chúng tôi có văn hóa tranh luận chứ. Chúng tôi lên mặt báo, tranh luận, chê bai bâng quơ, tốt nhất là đừng có nhằm vào ai cả. Chúng tôi sửa sai của người khác bằng cách viết lại những bài của riêng mình. Người lịch sự không bao giờ tấn công ai, cho dù chỉ là tấn công bằng một nhành hoa. Blog giống như một tổ chức từ thiện nho nhỏ. Nhiều blog kết lại giống như một hãng từ thiện. Chúng tôi từ thiện Lời khuyên.

Nhà báo Pháp trầm ngâm:

- Người pháp chúng tôi nổi tiếng hào hoa nhưng vẫn chưa thanh lịch hào hoa bằng các bạn Việt nam. Thế nhưng nếu gặp phải những kẻ ngỗ nghịch, không tuân theo khuôn khổ trật tự ấy thì làm thế nào???

Chị nhà báo xinh đẹp tiếp lời:

- Ở đâu cũng có những “con sâu làm giầu nồi canh” anh ạ. Nhưng đấy thường là những kẻ ít tuổi, trẻ con, nông nổi. Họ đua đòi bắt chước phương tây, lập ra những diễn đàn cãi cọ lăng nhăng để bù đắp những kiến thức thiếu hụt. Nhưng những người đứng đắn, lịch sự thì chẳng bao giờ tham gia vào những trò ấy cả. Mình là chuyên gia rồi, hoặc là mình già cả rồi, thì mình cần được giữ thể diện. Nếu có vào thì cũng chỉ để cho lời khuyên mà thôi.

- Ý tôi hỏi là nếu có những kẻ cố tình phá hoại trật tự yên tĩnh của những người thích nghiêm túc, thì làm thế nào nhỉ???

- Chúng tôi có những hội đồng lời khuyên. Thường là nhóm những bè bạn thân thiết kết lại với nhau tạo thành một hội đồng lời khuyên. Đôi khi chúng tôi cũng kín đáo bảo ban nhau, nhưng trước công luận, chúng tôi luôn bảo vệ uy tín lẫn cho nhau. Chúng tôi sẽ cùng khuyên để kẻ đó phải xấu hổ trước hành vi bất nhã của mình. Chính vì có hội đồng bí mật chỉnh sửa cho nhau, nên chúng tôi ít sai lầm lắm. Hơn nữa, chúng tôi lại tăng được sức mạnh và duy trì bản sắc dân tộc. Những hội đồng như vậy được thành lập ở khắp nơi và có sự tương thân tương ái lẫn nhau.

Nhà báo Mỹ lại xen vào.

- Thật là một hệ thống kỳ diệu. Tâm hồn người Việt thật quảng đại nhưng cũng thật tinh tế. Các bạn tuy nghèo, nhưng vẫn làm từ thiện lời khuyên ở mọi nơi mọi chỗ. Từ lâu tôi cũng thấy xấu hổ với văn hóa nước tôi. Người Mỹ chúng tôi ích kỷ lắm. Chúng tôi chỉ cho lời khuyên cho những kẻ cần nó và cũng chả dễ dàng gì đâu. Chúng tôi lại còn cãi vã tranh luận nhau khiến cho kẻ nọ người kia bực bội, mất mặt. Thật chẳng ra làm sao cả.

À, nhưng tôi còn một thắc mắc nho nhỏ, tôi thấy người ta bảo người châu Á đề cao sùng bái cá nhân? Lời của các lãnh đạo tối cao là lời sấm truyền, người dưới cần phải nhất nhất tuân theo. Thế chẳng phải phù hợp với văn hóa của các bạn lắm sao. Nhưng sao tôi vẫn thấy nhiều người Việt chê Triều tiên sùng bái lãnh tụ Kim.

Anh kỹ sư giảng giải:

- Chúng tôi chắt lọc và kết hợp tinh hoa của văn minh thế giới với truyền thống văn hóa của nhân dân Việt nam. Cực đoan như dân Triều tiên là nhất định không được rồi. Chúng tôi muốn nhân dân chúng tôi được tự do phát biểu như phương tây, tuy nhiên cần phải bảo tồn di sản văn hóa Việt, ấy là “Cơ chế cho lời khuyên” của người Việt….

Một nữ nhà báo Nga trẻ trung chen vào:

- Nhưng như thế có mâu thuẫn lắm không? Bởi vì tôi thấy khéo còn “Putin” hơn cả xứ nga của chúng tôi.

Ông trưởng đoàn ngắt lời:

- Này chị, tôi muốn khuyên chị. Chị là phụ nữ, lại ít tuổi nhất ở đây. Nếu chị có lời khuyên gì thì nên tìm người ít tuổi hơn mình mà truyền kinh nghiệm!

*
**

Triển lãm kết thúc tốt đẹp. Đến phần trao giải thưởng, ngài Azit Nexin trịnh trọng tuyên bố: “Cơ chế trao lời khuyên” của đoàn Việt nam đoạt giải nhất và được đề nghị lên UNESCO để công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới. Trưởng đoàn các nước cũng nô nức hẹn nhau đến VN để học hỏi, trao đổi kinh nghiệm.

Tuy nhiên, thật không may vì năm sau ngài qua đời. Vậy nên đến tận bây giờ ước nguyện của ngài và cũng là của nhân dân Việt nam vẫn chưa trở thành sự thật.

__________________
Thực ra thì tôi cũng không chắc, thế giới xung quanh tôi có tồn tại thật hay không.